Basisregistratie Ondergrond Catalogus Milieuhygiënisch bodemonderzoek

Hoofdstuk 1 geeft het doel en de doelgroep van een catalogus.

Hoofdstuk 2 behandelt enkele algemene aspecten van het BRO-systeem en begrippen van algemene aard.

Hoofdstuk 3 plaatst het object in de gegevenssystematiek van de basisregistratie ondergrond en vertelt wat de benadering is geweest bij het opstellen van de gegevensdefinitie.

Hoofdstuk 4 is de toelichting op de gegevensdefinitie van het registratieobject die in de ministeriële regeling is opgenomen.

Hoofdstuk 5 vertelt hoe de gegevensdefinitie is opgebouwd en welke aspecten van de gegevens daarin worden beschreven.

Hoofdstuk 6 geeft de inhoud weer van het eerste artikel van de ministeriële regeling en dat is het deel waarin de definitie is opgenomen van het registratieobject, van de delen waaruit het is opgebouwd, de entiteiten, en van de eigenschappen van die delen, de attributen.

Hoofdstuk 7 geeft de inhoud weer van het tweede artikel van de ministeriële regeling en dat is het deel waarin de uitbreidbare waardelijsten staan waarnaar in hoofdstuk 6 verwezen wordt.

Een catalogus is de gegevensdefinitie van een registratieobject en beschrijft welke gegevens van dit registratieobject in de registratie ondergrond zijn opgeslagen. Het document is bedoeld voor alle gebruikers van de registratie ondergrond en maakt duidelijk welke gegevens er precies in de registratie ondergrond zijn opgenomen. Aan aanleverende partijen geeft het inzicht in welke gegevens in de registratie ondergrond moeten worden opgenomen en aan welke eisen die moeten voldoen. Aan afnemende partijen geeft het inzicht in welke gegevens zij in de registratie ondergrond mogen verwachten. Het document is voor een breed publiek bedoeld en de informatie moet naast precies ook begrijpelijk zijn.

De beheerder hanteert drie typen versies voor een wijziging van een catalogus. Bijvoorbeeld: versie 2.1.0 (=X.Y.Z):

X-wijzigingen Deze wijzigingen veranderen de structuur van de catalogus, en/of de namen van bestaande attributen of codelijsten (ook in de berichtencatalogi inname- en uitgiftewebservice) en/of de domeinwaarden. Hierdoor zijn X-wijzigingen niet backwards compatible. Frequentie: maximaal 1 keer per 2 jaar.

Y-wijzigingen Deze wijzigingen voegen gegevens toe aan de catalogus, die niet de structuur veranderen. Dit kunnen nieuwe entiteiten of attributen zijn, maar ook een uitbreiding van een bestaande codelijst. Deze wijzigingen zijn backwards compatible, d.w.z. een doorontwikkeling op de bestaande registratie, maar hebben ook gevolgen voor aangesloten systemen, zeker van afnemers. Frequentie: maximaal 1 keer per jaar.

Z-wijzigingen Dit zijn verbeteringen van technische of redactionele aard. Deze wijzigingen zijn backwards compatible. Frequentie: maximaal 1 keer per jaar.

De landelijke voorziening van de basisregistratie ondergrond (BRO) is een systeem dat een schakel vormt in een informatieketen. Aan het begin van de keten staan meestal bronhouders die gegevens genereren of ontvangen (artikel 9 van de Wet Bro). Deze gegevens levert de bronhouder of, namens hem, een dataleverancier, aan de beheerder van de landelijke voorziening van de BRO, de registerbeheerder. De bronhouder is verantwoordelijk voor de levering en de kwaliteit van gegevens. De registerbeheerder registreert de geleverde gegevens en levert deze voor (her)gebruik door aan allerlei afnemers, bijvoorbeeld aan een bronhouder vanuit haar rol als bevoegd gezag.

De opzet van de BRO moet begrepen worden vanuit de verantwoordelijkheden die in de keten zijn belegd. De geleverde gegevens vallen onder de verantwoordelijkheid van de bronhouder en de registerbeheerder mag die gegevens niet veranderen. De registerbeheerder moet echter wel gegevens toevoegen om de BRO te kunnen beheren en hij kan gegevens toevoegen om de afnemers goed van dienst te kunnen zijn.

Bij wet is geregeld dat de BRO zo wordt opgezet dat er onderscheid bestaat tussen de gegevens die aan de registerbeheerder zijn aangeleverd en de gegevens die de registerbeheerder aan de afnemers verstrekt. De BRO valt uiteen in twee grote deelsystemen, het register brondocumenten ondergrond en de registratie ondergrond (Figuur 1).

Een geheel van gegevens dat een bronhouder levert, wordt een ‘brondocument’ genoemd. De brondocumenten worden in het register brondocumenten ondergrond opgeslagen. De gegevens uit de brondocumenten worden samen met de gegevens die de registerbeheerder toevoegt, in de registratie ondergrond vastgelegd. De registratie ondergrond is het deelsysteem dat gebruikt wordt voor uitgifte.

Met deze opzet verkrijgt de BRO de nodige flexibiliteit. Zo kan een object in de registratie ondergrond gegevens bevatten die uit meer dan één brondocument afkomstig zijn en bij uitgifte kunnen gegevens van verschillende objecten met elkaar gecombineerd worden. Ook is het mogelijk met het brondocument gegevens op te slaan die alleen voor de bronhouder en de dataleverancier van belang zijn.

De catalogus dekt alle gegevens die opgenomen zijn in de registratie ondergrond. Verreweg de meeste gegevens komen uit de brondocumenten die de dataleverancier levert. Verder komen nog enkele gegevens voort uit de overdracht van een brondocument aan de registerbeheerder. Aan de geleverde gegevens voegt de registerbeheerder enkele gegevens toe. Als de registerbeheerder een gegeven heeft toegevoegd wordt dat in de beschrijving expliciet vermeld.

Alle gegevens in de registratie ondergrond worden uitgegeven, maar niet alle afnemers krijgen alle gegevens geleverd. De gegevens die niet aan alle afnemers worden uitgeleverd zijn de gegevens die alleen nodig zijn in de communicatie tussen de registerbeheerder enerzijds en de dataleveranciers en bronhouders anderzijds, of niet openbaar zijn op grond van een wettelijk voorschrift. Zo zijn persoonsgegevens over bronhouder, dataleverancier en onderzoeker/uitvoerder alleen toegankelijk voor de betreffende bronhouder en dataleverancier op grond van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG).

Het registratieobject is dé eenheid in de data-architectuur van de BRO. Voor de registerbeheerder is het de elementaire bouwsteen van de BRO.

Een ‘registratieobject’ is een beschrijving van een object in of waarneming of schematische weergave van de werkelijkheid, waarover onderling samenhangende gegevens worden vastgelegd (artikel 1.1 van het Besluit basisregistratie ondergrond; Besluit Bro). Het is in directe of indirecte zin gedefinieerd in de ruimte en dat wil zeggen dat een registratieobject een plaats op het aardoppervlak heeft of dat het gekoppeld is aan een ander type registratieobject met een plaats op het aardoppervlak.

Een registratieobject is niet alleen in de ruimte maar ook in de tijd gedefinieerd. Het leven van een object begint op het moment dat de gegevens zijn geregistreerd en dat is zo kort mogelijk nadat de gegevens zijn geproduceerd. De levensduur van een object, en de veranderlijkheid van de gegevens verschilt van registratieobject tot registratieobject. Een grondwatermonitoringput (GMW) kan tientallen jaren gebruikt worden voor het meten van grondwaterstanden en in de periode kunnen er nieuwe gegevens ontstaan. Dat betekent dat de gegevens van de put in de BRO gedurende zijn hele levensduur bijgewerkt moeten kunnen worden. Aan de andere kant van het spectrum staan de registratieobjecten waarvan alle gegevens in een keer worden vastgelegd. Een geotechnisch sondeeronderzoek (CPT) is daar een voorbeeld van. Sondeeronderzoek is eenmalig onderzoek en het resultaat ervan kan al na een of enkele dagen aan de bronhouder worden overhandigd.

Registratieobjecten worden in de BRO gegroepeerd in domeinen. De volgende zes registratiedomeinen worden onderscheiden:

• bodem- en grondonderzoek

• milieukwaliteit

• grondwatermonitoring

• grondwatergebruik

• mijnbouwwet

• modellen.

De registratiedomeinen zijn vanuit het oogpunt van beheer van belang voor de ordening van de inhoud van de BRO. Daarnaast zijn zij nuttig in de communicatie met de partijen die bij de realisatie van de BRO betrokken zijn. NB: deze registratiedomeinen zijn niet de domeinen als bedoeld in Hoofdstuk 5 van de catalogus. De laatste beschrijven de mogelijke waarden van een attribuut.

In de BRO worden niet alleen gegevens geregistreerd die dateren van na de datum waarop de Wet Bro van kracht is geworden. Ook oudere gegevens worden in de BRO opgenomen. Gegevens uit de eerder bestaande systemen Registratie Data en Informatie Nederlandse Ondergrond (DINO) en Bodemkundig Informatie Systeem (BIS) worden zo veel mogelijk naar de BRO overgezet. Verder verplicht artikel 40 van de Wet Bro bronhouders om digitale, gestructureerde gegevens binnen vijf jaar na inwerkingtreding - van de wetswijziging per 1 juli 2025 of van een registratieobject - ter registratie aan te bieden.

Om de verwerking van twee categorieën gegevens naast elkaar mogelijk te maken, worden twee kwaliteitsregimes gehanteerd. Voor de levering van gegevens aan de BRO gelden de regels van het informatiemodel BRO (IMBRO)-regime zoals de catalogus registratie ondergrond voorschrijft. Bij de levering van historische gegevens wordt geaccepteerd dat een aantal verplichte attributen geen waarde of andere waarden heeft. Voor deze gegevens wordt het IMBRO/archief (A)-regime gehanteerd. Als historische gegevens wel aan de voorwaarden van het IMBRO-regime voldoen, worden de gegevens echter onder dit regime geleverd.

Artikel 41 van de Wet Bro geeft de bronhouder van een gegeven over een registratieobject dat valt onder de categorie verkenningen, gedurende drie jaar na inwerkingtreding van dit registratieobject, een zekere mate van vrijheid om bij levering van gegevens te kiezen voor IMBRO/A. Als een gegeven voortkomt uit een schriftelijke opdracht van voor inwerkingtreding van dit registratieobject, kan het praktisch blijken het IMBRO/A-regime te hanteren voor gegevens die pas na deze datum zijn geproduceerd. De periode waarin de bronhouders die vrijheid hebben wordt de ‘transitieperiode’ genoemd. Na afloop van de transitieperiode kunnen alleen gegevens onder het strikte IMBRO-regime worden geleverd.

In schema (artikelen verwijzen naar de wet Bro):

Voor een nadere toelichting van het kwaliteitsregime met een beschrijving van verschillende scenario's voor het corrigeren van het kwaliteitsregime van geleverde gegevens, wordt verwezen naar de Handreiking aanleveren BRO-gegevens op de BRO-Productomgeving.

De BRO maakt deel uit van een stelsel van basisregistraties. Binnen het stelsel maakt men onderscheid tussen de materiële geschiedenis en de formele geschiedenis van een object.

Het begrip materiële geschiedenis wordt gebruikt om de veranderingen van eigenschappen van een object in de werkelijkheid aan te duiden (dus niet attributen in een systeem). De materiële geschiedenis van een object wordt, voor zover relevant, in de BRO vastgelegd. Niet alle registratieobjecten hebben een materiële geschiedenis, alleen de registratieobjecten met een levensduur, zoals de grondwatermonitoringput.

Het begrip formele geschiedenis wordt gebruikt voor de veranderingen van attributen van een object in de registratie zelf. De meeste van die veranderingen gaan terug op een verandering van eigenschappen in de werkelijkheid, en de formele geschiedenis geeft aan wanneer de veranderingen in de BRO geregistreerd zijn. De formele geschiedenis kent ook gebeurtenissen die niet het gevolg zijn van een verandering in de werkelijke eigenschappen van een object. Die gebeurtenissen hebben betrekking op correcties. Het kan gebeuren dat een bronhouder erachter komt dat er een onjuiste waarde was geregistreerd en dan zorgt hij ervoor dat die verbeterd wordt. De registratie van de verbetering is een formele gebeurtenis.

Alle registratieobjecten hebben een formele geschiedenis en die wordt in de registratie ondergrond globaal vastgelegd in de registratiegeschiedenis van het object. 'Globaal' wil zeggen dat de registratie ondergrond alleen een overzicht van de formele geschiedenis geeft. Voor de details moet het register brondocumenten ondergrond worden geraadpleegd.

Bij een correctie wordt het betreffende gegeven in de registratie ondergrond overschreven en is de oude waarde van het gegeven niet meer direct beschikbaar voor de afnemers. Zou een afnemer toch willen weten wat de eerdere foute waarde was, dan moet hij het register brondocumenten ondergrond raadplegen.

De registratieobjecten van de BRO zijn gedefinieerd in de ruimte en dat wil zeggen dat een object zelf een plaats op het aardoppervlak, een locatie, heeft, of dat het gekoppeld is aan een ander type registratieobject met een locatie. Afhankelijk van het type registratieobject, wordt de locatie van het object geregistreerd als een punt, een lijn of een vlak.

De locatie is de horizontale positie van een object. Voor bepaalde registratieobjecten is het voldoende dat alleen die horizontale positie wordt vastgelegd, maar voor veel registratieobjecten is ook de verticale positie van belang.

Posities worden vastgelegd in coördinaten die zijn gedefinieerd in een bepaald referentiestelsel.

Er zijn verschillende typen referentiestelsels. Zo spreekt men van horizontale referentiestelsels (2D), verticale referentiestelsels (1D), gecombineerde referentiestelsels (2D, 1D) en werkelijke 3D referentiestelsels. In Nederland worden de horizontale en de verticale component van een positie in een afzonderlijk stelsel uitgedrukt. Het is vandaag de dag mogelijk met gps een positie in een 3D-referentiestelsel vast te leggen, maar de wens over te stappen op het gebruik van 3D is nog door geen van de partijen die betrokken zijn bij de BRO naar voren gebracht.

De BRO bevat gegevens over de ondergrond van Nederland en zijn zgn. Exclusieve Economische Zone (EEZ). De EEZ is het gebied op de Noordzee waar Nederland economische rechten heeft. Voor de referentiestelsels die bij levering aan de BRO worden toegestaan, is het van belang te weten of de locatie van een object op zee of op land ligt.

Als scheidingslijn tussen land en zee hanteert de BRO de UNCLOS-basislijn. Het beheer van deze basislijn valt onder de verantwoordelijkheid van de Dienst der Hydrografie van het ministerie van Defensie. Deze dienst voert die taak uit op basis van het Zeerechtverdrag van de Verenigde Naties uit 1982, de United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS). De basislijn is opgebouwd uit de nulmeterdieptelijn zoals weergegeven op de zeekaarten en enkele rechte basislijnen die onder meer de monding van de Westerschelde en de wateren tussen de Waddeneilanden afsluiten.

De grens tussen land en zee is veranderlijk. De Dienst der Hydrografie stelt de grens opnieuw vast wanneer daartoe voldoende aanleiding is. De BRO hanteert bij inname de meest recente versie van de UNCLOS-basislijn en controleert daarmee of de juiste referentiestelsels gebruikt worden.

Tussen het moment waarop de locatie van een object wordt bepaald en het moment waarop het gegeven in de BRO wordt vastgelegd verloopt enige tijd. In die periode kan de positie van de UNCLOS-basislijn opnieuw zijn vastgesteld, en dan ontstaat er een discrepantie die bij het leveren van gegevens aan de BRO tot problemen kan leiden. Wanneer een dergelijk probleem zich voordoet, wordt de dataleverancier gevraagd contact op te nemen met de registerbeheerder om gezamenlijk tot een oplossing te komen.

Een soortgelijk probleem doet zich voor met betrekking tot de begrenzing van Nederland, met name van het Nederlands territoir. Het Kadaster stelt de grenzen van Nederland ieder jaar vast op 1 januari en legt deze vast in de basisregistratie kadaster. De registerbeheerder controleert bij inname of een object in het gebied ligt dat Nederland en zijn Exclusieve Economische Zone omvat, en hanteert daarbij de actuele grenzen. Ook bij problemen die te herleiden zijn tot een verandering in de begrenzing van Nederland, wordt de dataleverancier gevraagd contact op te nemen met de registerbeheerder om gezamenlijk tot een oplossing te komen.

Binnen het registratiedomein Mijnbouwwet wordt de scheidingslijn tussen land en zee niet bepaald door de UNCLOS-basislijn, maar door een over zee lopende lijn die is vastgelegd in een bijlage bij de Mijnbouwwet. In de BRO wordt deze lijn aangeduid als mijnbouwgrens. Voor de referentiestelsels die bij levering aan de BRO worden toegestaan, is het binnen het registratiedomein Mijnbouwwet van belang te weten of de locatie van een object aan landzijde of aan zeezijde van de mijnbouwgrens ligt. Waar in voorgaande paragrafen 'op land' en 'op zee' is genoemd, houdt dat binnen het registratiedomein Mijnbouwwet in: aan landzijde respectievelijk aan zeezijde van de mijnbouwgrens.

Ook objecten die (ten dele) in het buitenland liggen, kunnen van belang zijn voor het inzicht over de ondergrond in Nederland. Zo wordt bij het hydrologisch beheer van het Nederlands grondgebied soms gebruik gemaakt van grondwatermonitoringnetten, waarvan de bijbehorende grondwatermonitoringputten zowel in Nederland, als in het buitenland liggen. Ook kan het voorkomen dat een mijnstelsel gedeeltelijk in het buitenland ligt, in welk geval de toegang(en) tot dit mijnstelsel in het buitenland kunnen liggen. In dit soort situaties dient de begrenzing van Nederland geen beperking te zijn voor het kunnen registreren van de betreffende ondergrond gegevens. Deze objecten moeten "vanzelfsprekend" wel een Nederlandse bronhouder hebben. Indien van toepassing is in de gegevensdefinitie voorzien dat onder bepaalde condities ook gegevens geregistreerd kunnen worden die (ten dele) in het buitenland liggen.

Voor zinvol gebruik van attributen, in het bijzonder die met een gemeten, berekende of geschatte waarde, is het noodzakelijk dat de nauwkeurigheid van de waarde van die attributen bekend is. Het begrip nauwkeurigheid laat zich in deze context het best omschrijven als de juistheid van een gemeten, berekende of geschatte waarde. In de meeste processen waarin de waarde van een gegeven wordt bepaald, kan de afwijking van de daadwerkelijke waarde slechts via een kalibratie- of statistisch proces worden verkregen. Het resultaat omvat dan niet alleen een van de mogelijke realisaties van een waarde maar ook informatie over de mogelijke spreiding van de waarden.

De BRO gaat ervan uit dat de producenten van gegevens de metingen, berekeningen en schattingen uitvoeren binnen een stelsel van afspraken binnen het desbetreffende werkveld. Uitgangspunt is dat ook de eisen waaraan de gegevens op het gebied van nauwkeurigheid moeten voldoen in afspraken zijn vastgelegd. Dat kunnen praktische werkafspraken zijn, maar ook afspraken die vertaald zijn naar ISO- en NEN-normen. In de catalogus wordt in beginsel verwezen naar die normen. Waar deze normen niet voorzien in afspraken over de nauwkeurigheid, stelt de BRO hieraan specifieke eisen. Deze zijn dan vermeld in de catalogus.

In praktische werkafspraken en normen kan nauwkeurigheid op verschillende manieren zijn geborgd. Eén daarvan is dat aan een methode die volgens een norm wordt toegepast een mogelijke afwijking is verbonden. Zo kan voor een methode om de locatie van een object te bepalen bekend zijn dat deze een afwijking van 50 tot 200 cm ten opzichte van de werkelijke locatie kan veroorzaken. In deze gevallen is in de catalogus een attribuut opgenomen waarin de toegepaste methode wordt vastgelegd, terwijl in de omschrijving van die methode in de waardelijst de mogelijke afwijking is vermeld die aan die methode is verbonden.

Een andere manier is dat een procedure voorschrijft dat degene die een waarde bepaalt, ook de maximale afwijking daarvan vastlegt. Voorbeeld hiervan is dat bij het schatten van een waarde moet worden aangegeven of die waarde bijvoorbeeld maximaal 5, 10 of 20 % kan afwijken van de werkelijke waarde. In deze gevallen is naast het attribuut met de geschatte waarde ook een attribuut opgenomen waarin deze afwijkingsmarge wordt geregistreerd.

In de wet is een aantal gegevens expliciet als authentiek aangeduid. Dit wordt in de catalogus nader uitgewerkt; verreweg de meeste gegevens zijn authentiek.

Met de aanduiding authentiek wordt, zoals geformuleerd in de memorie van toelichting op de wet, tot uitdrukking gebracht dat:

a. het gegeven in samenhang met andere gegevens door een groot aantal bestuursorganen in verschillende processen wordt gebruikt en derhalve bestemd is voor gegevensuitwisseling tussen bestuursorganen;

b. de verantwoordelijkheid voor betrouwbaarheid van het gegeven eenduidig geregeld is;

c. het gegeven onderworpen is aan intern en extern kwaliteitsonderzoek, en

d. het gegeven zich leent voor verplicht gebruik door bestuursorganen en eenmalige verstrekking door burgers en bedrijven aan de overheid.

In de praktijk mag een gebruiker van de gegevens ervan uitgaan dat alle gegevens correct zijn. De catalogus moet de gebruiker alle informatie geven die voor een goed begrip daarvan nodig is. Heeft een gebruiker echter gerede twijfel over de juistheid van een authentiek gegeven dan wordt verwacht dat hij de registerbeheerder daarvan op de hoogte brengt. Bronhouders zijn, bij gerede twijfel over de juistheid van een authentiek gegeven of het ontbreken ervan, zelfs verplicht daarvan melding te maken (artikel 30 van de Wet Bro).

Voor alle gegevens is aangegeven of ze authentiek zijn. Ook is voor alle gegevens aangegeven of ze aanwezig moeten zijn en een waarde moeten hebben. Dat is van belang bij het bepalen of de registratie volledig is. Er kunnen dus ook gegevens zijn die authentiek zijn, maar geen waarde hoeven te hebben. Juist omdat er verplichtingen gelden t.a.v. authentieke gegevens, vraagt dit om een korte toelichting. Wanneer een authentiek gegeven geen waarde heeft, moet de gebruiker ervan uitgaan dat het gegeven niet is geproduceerd. Dat geval kan zich uiteraard alleen voordoen wanneer er vrijheid van beslissen bestaat bij de bronhouder of de producent. Voor de duidelijkheid, als er wel een waarde is dan moet die ook in de BRO worden opgenomen. Bij gerede twijfel over het ontbreken van een waarde, moet een bestuursorgaan dat melden.

Het domein milieukwaliteit betreft het vakgebied dat gaat over de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem. De milieuhygiënische kwaliteit van de bodem wordt bepaald door de aanwezigheid (of afwezigheid) van verontreinigende (veelal) chemische stoffen in de bodem. Binnen het domein milieukwaliteit wordt de landbodem inclusief de (voormalige) drogere oevergebieden en bestaande uit zowel grond als grondwater, beschouwd als de bodem. De kwaliteit van waterbodem valt buiten de scope van dit domein.

Sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn er in Nederland richtlijnen voor het uitvoeren van onderzoek naar eventuele bodemverontreiniging en is de aanpak van bodemverontreiniging vastgelegd in wet- en regelgeving. Hierin is vastgelegd hoe bodemverontreiniging wordt vastgesteld, wanneer deze moet worden gesaneerd en wanneer een verontreiniging in voldoende mate is gesaneerd. De voornaamste wet- en regelgeving voor de aanpak van bodemverontreiniging was tot 1 januari 2024 de Wet bodembescherming (Wbb). Sindsdien is de bodemregelgeving opgegaan in de Omgevingswet (Ow).

Bodemonderzoeken vormen vaak onderdeel van een wettelijke procedure waarbij de resultaten moeten worden voorgelegd aan een bevoegd gezag in de vorm van een melding of als onderdeel van een aangevraagde vergunning of beschikking. De informatie wordt in dat geval beoordeeld door het bevoegd gezag om na te gaan of bepaalde activiteiten kunnen worden uitgevoerd op de onderzoekslocatie, bijvoorbeeld of er gegraven of gebouwd mag worden.

Onder het regime van de Wbb werd door het bevoegd gezag een beschikking afgegeven over bijvoorbeeld omvang en aanpak van een (geval van) bodemverontreiniging. Onder het regime van de Ow bestaan deze beschikkingen niet meer. Wel beslist het bevoegd gezag nog steeds over het resultaat van saneringsmaatregelen en ontgravingen in verontreinigde gebieden (evaluatieverslag saneren of graven).

Opdrachtgevers voor bodemonderzoeken, saneringen en ontgravingen zijn niet alleen overheden maar ook en voornamelijk private partijen. Denk aan bedrijven, ontwikkelaars, exploitanten van ondergrondse netwerken en nog vele anderen. In generieke termen noemen we dit de ‘initiatiefnemer’.

Informatie uit het bodemonderzoek of uit de besluiten van overheden over de aanpak van bodemsanering is veelal opgeslagen in lokale of regionale ‘Bodeminformatiesystemen'. De toegankelijkheid en de kwaliteit van de opgeslagen data wisselt en de wijze van ontsluiten van deze data verschilt. De basisregistratie ondergrond heeft tot doel deze gegevens op een eenduidige manier vast te leggen waardoor deze sneller, beter en op een uniforme wijze beschikbaar komen voor maatschappelijke processen waarbij de milieuhygiënische kwaliteit van de bodem een rol speelt.

In het domein milieukwaliteit van de BRO staan dus de resultaten van bodemonderzoeken en de gegevens over de aanpak van een eventuele bodemverontreiniging centraal. Hiermee wordt de milieuhygiënische bodemkwaliteit in Nederland bepaald. De verschillende uitvoerende partijen (veldwerkbureau, laboratorium, adviesbureau) in de keten en ook de overheden zelf wisselen informatie uit op basis van een open uitwisselstandaard (SIKB0101). De registraties binnen het domein milieukwaliteit van de BRO sluiten hierop aan.

Binnen het domein Milieukwaliteit zijn twee registratieobjecten benoemd:

Een milieuhygiënisch bodemonderzoek is een onderzoeksactiviteit waarbij binnen de onderzoekslocatie de aanwezigheid van verontreinigende stoffen in de bodem wordt onderzocht. Daarbij wordt een eventuele aard van de verontreiniging (welke stoffen komen voor in hogere concentraties dan de natuurlijke achtergrondwaarde) en de mate ervan (hoe verhouden de gemeten concentraties zich tot het toegestane gehalte op basis van een landelijk of lokaal normenkader) onderzocht.

Het bodemonderzoek wordt doorgaans uitgevoerd door derden, bijvoorbeeld op basis van een opdracht van een bronhouder die ook initiatiefnemer is. Het kan ook zijn dat het bodemonderzoek als onderdeel van een wettelijke procedure (vergunningtraject of melding) door een initiatiefnemer (niet zijnde een overheid) wordt aangeleverd aan het bevoegd gezag.

Het resultaat van het milieuhygiënisch bodemonderzoek omvat informatie over de meetpunten (o.a. boringen en peilbuizen), monsternamen, veldwaarnemingen en laboratoriumanalyses van veldmonsters (grond en grondwater) en het bodemonderzoeksrapport. Ook zogenoemde historische onderzoeken (waar alleen archiefonderzoek wordt gedaan) of onderzoeken ter evaluatie van een uitgevoerde sanering of ontgraving (verificatieonderzoeken in het kader van de milieukundige begeleiding) vormen onderdeel van dit registratieobject.

Voor de uitvoering van een milieuhygiënisch bodemonderzoek zijn wettelijke (op basis van de 'Regeling bodemkwaliteit 2022') standaarden en protocollen van toepassing (NEN en SIKB). In veel gevallen werken de uitvoerende medewerkers onder certificaat.

Een overheidsbesluit bodemverontreiniging is een beoordeling van de bodemkwaliteit, gedaan door het bevoegd gezag in het kader van een procedure onder de Wbb, onder het 'eerbiedigend overgangsrecht saneringen’ (verder genoemd: overgangsrecht) voor de overgang naar de Ow (Aanvullingswet bodem) of onder de Ow.

Informatie over de beoordeling van de bodemkwaliteit heeft het bevoegd gezag vastgelegd in het bodeminformatiesysteem (BIS) van waaruit SLD-gegevens geleverd worden aan de BRO. Het gebruik van het BIS is al decennia gemeengoed onder het regime van de Wbb en wordt ook onder het regime van de Ow voortgezet.

De samenstelling van deze gegevensset in het BIS is destijds in samenspraak met bevoegde overheden en gebruikers tot stand gekomen en hing samen met o.a. de aanlevering van gegevens aan Bodemloket.nl, het landsdekkend beeld van bodemverontreiniging en de monitoring van de bodemsaneringsoperatie in Nederland. De SIKB101-standaard faciliteert de uitwisseling van deze gegevens. Forum Standaardisatie heeft deze standaard op de lijst van verplichte standaarden voor de publieke sector geplaatst: zie Forumstandaardisatie.nl.

Hierdoor kunnen de gebruikte termen soms afwijken van die in de huidige wet- en regelgeving. Bijvoorbeeld: gebruiksbeperkingen kunnen alleen worden geregistreerd als onderdeel van een ‘zorgcontour’ (zie paragraaf 4.2.8). Ook zijn onder de term ‘besluittype’ categorieën gegevens opgenomen die geen besluit betreffen.

BIS-gegevens die zijn ontstaan onder het regime van de Wbb bevatten doorgaans een uitspraak over de ernst en spoedeisendheid van een bodemverontreiniging of over de mate waarin een sanering is uitgevoerd. Hierbij gelden ook verplichtingen voor registratie in de openbare registers op grond van de Wet kenbaarheid publiekrechtelijke beperkingen onroerende zaken (Wkpb). Naast besluiten en beschikkingen onder de Wbb kan het zijn dat een bevoegd gezag (van veelal een gemeente) vastlegt dat een locatie voldoet aan de eisen van bijvoorbeeld een bouwvergunning en er geen vervolgonderzoek nodig is. De gegevens over de ‘status’ vormen eveneens onderdeel van het registratieobject ‘Overheidsbesluit bodemverontreiniging’. Het registratieobject bevat dus informatie over zowel verontreinigde locaties als locaties waar geen verontreinigingen zijn aangetoond.

Onder de Ow vervallen beschikkingen grotendeels. Er wordt alleen een beoordeling gedaan van de evaluatie van een sanering of grootschalig ontgraven in bodem boven de interventiewaarde. De resultaten van deze beoordeling worden vastgelegd en vormen onderdeel van voorliggend registratieobject onder de Ow. Het bevoegd gezag doet onder de Ow geen formele uitspraak meer over omvang of spoedeisendheid van een verontreiniging. Hierin zit dus een verschil tussen de registraties onder de Wbb en de Ow. Het bevoegd gezag kan nog wel besluiten om maatwerkvoorschriften te stellen bij een saneringsaanpak.

Het registratieobject ‘Overheidsbesluit bodemverontreiniging’ onder het regime van de Wbb omvat de status van de aanpak van de verontreiniging, vastgestelde verontreinigingscontouren, saneringscontouren en nazorgcontouren. Onder het regime van de Ow is het registratieobject beperkt tot het aangepakt gebied.

In de BRO zijn vier registratieobjecten opgenomen die een samenhang hebben met gegevens die in het kader van milieuhygiënisch bodemonderzoek worden verzameld, dat zijn:

• Domein Bodem- en grondonderzoek:
  • Booronderzoek (BHR)
• Domein Grondwatermonitoring:
  • Grondwatermonitoringput (GMW)
  • Grondwaterkwaliteitsonderzoek (GAR)
  • Grondwatermonitoringnet (GMN)

Er is gekozen om een strikte scheiding aan te brengen tussen data ontstaan in het milieudomein en data ontstaan in andere domeinen. De wijze waarop deze registratieobjecten worden aangeleverd en zijn gemodelleerd verschillen dusdanig van het milieudomein dat dit zowel het registratieobject zelf als het beheer ervan te complex zou maken. In de praktijk zijn deze werkvelden ook gescheiden.

Waar mogelijk zijn de standaarden van genoemde registratieobjecten wel gebruikt als basis bij het opstellen van de standaarden voor de registratieobjecten binnen het domein milieukwaliteit.

• Domein Bodem- en grondonderzoek: standaarden voor het vaststellen van de bodemopbouw bij milieuhygiënisch booronderzoek wijken op onderdelen af van standaarden uit bodemkundig of geotechnisch onderzoek. Waar mogelijk is de wijze van beschrijven van de bodem geharmoniseerd.
• Domein Grondwatermonitoring: er is vooralsnog gekozen om de grondwatermonitoringnetten die zijn ingericht in het kader van milieuhygiënisch bodemonderzoek onderdeel te laten zijn van milieuhygiënisch bodemonderzoek (SAD) en niet bij het registratieobject grondwatermonitoringnet op te nemen.

De catalogus voor het milieuhygiënisch bodemonderzoek beschrijft de gegevens die in de registratie ondergrond zijn opgenomen van een bodemonderzoek dat vanuit het vakgebied milieukwaliteit is uitgevoerd. Het vakgebied milieukwaliteit is het vakgebied waar gekeken wordt naar het voorkomen van verontreinigende stoffen in de bodem.

Een milieuhygiënisch bodemonderzoek bestaat uit het geheel van gegevens uit archiefonderzoek en/of veldonderzoek zoals boringen, peilbuizen, de beschrijving van bodemlagen, veldwaarnemingen, de resultaten van analyses op grond en/of grondwater en een aantal gegevens uit het samenvattende onderzoeksrapport. De locatie van het bodemonderzoek is vastgelegd in de contour van de onderzoekslocatie.

Hiermee is ook het onderscheid vastgelegd tussen de registratieobjecten die betrekking hebben op de domeinen bodem- en grondonderzoek en grondwatermonitoring. Binnen deze domeinen is de registratie van de gegevens georganiseerd in losse registratieobjecten zoals booronderzoek, grondwatermonitoringput, grondwatersamenstellingsonderzoek. Het milieuhygiënisch bodemonderzoek wordt altijd als een geïntegreerd geheel geregistreerd en heeft als doel het onderzoek naar het voorkomen van verontreinigende stoffen.

Het registratieobject milieuhygiënisch bodemonderzoek wordt in zijn geheel in één keer aangeleverd en kent geen mogelijkheid tot aanvullingen nadat het brondocument is aangeleverd (geen materiële geschiedenis). Fouten in de registratie kunnen worden gecorrigeerd door middel van een correctiebericht.

Millieuhygiënische vooronderzoeken (archiefonderzoek) uitgevoerd met aanleiding A tot en met C uit de NEN 5725 moeten aangeleverd worden aan de basisregistratie ondergrond (onderzoeken met aanleiding D tot en met H hebben geen aanleverplicht). Hierbij geldt aanvullend dat het vooronderzoek als los onderzoek is gerapporteerd. Als het vooronderzoek onderdeel is van een rapportage verkennend onderzoek hoeft deze niet apart te worden geregistreerd.

Het doel van de Europese kaderrichtlijn INSPIRE is het harmoniseren en openbaar maken van ruimtelijke gegevens van overheidsorganisaties ten behoeve van het milieubeleid. Het registratieobject milieuhygiënisch bodemonderzoek valt onder het INSPIRE-thema Geology, en om die reden moeten de gegevens in het registratieobject geschikt gemaakt worden voor uitwisseling volgens de INSPIRE-standaard. Dit wordt geïmplementeerd middels een mapping van het gegevensmodel van het milieuhygiënisch bodemonderzoek op het gegevensmodel van het INSPIRE-thema. De inhoud van deze mapping is geen onderdeel van deze catalogus.

De gegevensdefinitie vormt het hart van de catalogus en geeft een beschrijving van alle gegevens van het registratieobject. Eerst wordt de definitie van het registratieobject gegeven inclusief de plaatjes van het zgn. domeinmodel, en vervolgens de definities van de entiteiten waaruit het registratieobject is opgebouwd met de eigenschappen van die entiteiten, de attributen. De volgende aspecten van de gegevens worden vastgelegd.

• Type gegeven Of het gegeven een entiteit, een attribuut of een gegevensgroep is, met in de laatste twee gevallen van welke entiteit het een attribuut is.

• Naam De Nederlandse naam van het gegeven.

• Code De afkorting die voor het registratieobject wordt gebruikt (alleen van toepassing op Registratieobject). N.B.: Het metagegeven ‘Code’ moet niet worden verward met het domein ‘Code’.

• Definitie De definitie van het gegeven.

• Populatie De beschrijving van de exemplaren van het registratieobject die in de basisregistratie ondergrond worden geregistreerd (alleen van toepassing op Registratieobject).

• Herkomst Eventueel de herkomst van het gegeven, in het uitzonderlijke geval dat de herkomst anders is dan de BRO.

• Herkomst definitie Eventueel de herkomst van de definitie, in het uitzonderlijke geval dat de definitie een andere herkomst heeft dan de BRO.

• Juridische status De aanduiding of een attribuut al dan niet authentiek is.

• Kardinaliteit De kardinaliteit van een attribuut, wat aangeeft hoe vaak het attribuut moet of mag voorkomen.

• Domein – Naam De naam van het domein die de verzameling van alle toegestane waarden van het attribuut beschrijft. Als het domein een uitbreidbare waardelijst is, dan is de naam van het domein de naam van die waardelijst en kan er via de naam naar die waardelijst genavigeerd worden.

• Domein – Type Het soort domein, bijv. een uitbreidbare waardelijst of een meetwaarde. De mogelijke typen staan beschreven in de paragraaf [Domeinen](# Domeinen). Afhankelijk van het type domein worden er extra metagegevens getoond, zoals bijv. Eenheid, Lengte, Opbouw en Waardebereik. Dit staat bij de betreffende typen in de paragraaf Domeinen beschreven.

• Domein – Naam IMBRO/A Eventueel de naam van het domein van het attribuut voor IMBRO/A, wanneer het uitzonderlijke geval zich voordoet dat er voor IMBRO/A een ander domein geldt dan voor IMBRO.

• Gegevensgroeptype Als het gegeven een gegevensgroep is, van welk type die groep is. Via de naam van het gegevensgroeptype kan naar dat gegevensgroeptype genavigeerd worden.

• Regels en Regels IMBRO/A Eventueel de regels die voor IMBRO en IMBRO/A in aanvulling op de kardinaliteit en de bepalingen van het domein gelden en die in controles zijn opgenomen, bijvoorbeeld om de consistentie van de inhoud van een brondocument vast te stellen.

• Mogelijk geen waarde Eventueel de aanduiding dat de waarde van het attribuut mag ontbreken, wanneer het uitzonderlijke geval zich voordoet dat de waarde van het attribuut mag ontbreken.

• Reden geen waarde Van attributen waarvan de waarde mag ontbreken de omschrijving van de reden waarom de waarde mag ontbreken.

• Is afgeleid Eventueel de aanduiding dat het gegeven niet in het aangeleverde brondocument is opgenomen, maar dat de registratie ondergrond het gegeven bepaalt (bijv. berekent) op basis van aangeleverde gegevens, in het uitzonderlijke geval dat het gegeven wordt afgeleid.

• Materiële geschiedenis Van attributen van registratieobjecten met een materiële geschiedenis de aanduiding of het attribuut al dan niet een materiële geschiedenis kan hebben.

• Toelichting Eventueel een toelichting om aanvullende informatie te geven over de betekenis van het gegeven of de reden waarom het is opgenomen.

• Identificerend Eventueel de aanduiding dat het attribuut, eventueel in combinatie met andere attributen, uniek identificerend is voor de objecten in de populatie van deze entiteit.

De gegevensdefinitie dekt de beide kwaliteitsregimes die worden onderscheiden, IMBRO en IMBRO/A (zie paragraaf 2.4 Kwaliteitsregime). Het kwaliteitsregime IMBRO is leidend en bij het opstellen van de gegevensdefinitie is geprobeerd de verschillen tussen de twee regimes zo klein mogelijk te houden. Het streven is een registratieobject altijd in termen van dezelfde gegevens te beschrijven en voor IMBRO/A alleen aanvullende regels te formuleren en extra waarden toe te staan. Bij uitzondering kan het echter nodig zijn gebleken voor IMBRO/A aparte entiteiten, attributen of domeinen te definiëren.

Een domein in Unified Modeling Language (UML)-context beschrijft welke waarden mogelijk zijn voor een attribuut.

Sommige domeinen zijn samengesteld uit twee of meer elementen die in samenhang betekenisvol zijn. Een voorbeeld van een samengesteld domein dat in de registratie ondergrond bestaat is Datuminterval. Datuminterval bestaat uit twee elementen, beide van het domein 'Datum' (jaar, maand en dag), namelijk een begindatum en een einddatum.

Bij een attribuut kunnen ook twee of meer domeinen mogelijk zijn. Voor dit attribuut geldt dat verschillende domeinen valide zijn; er kan echter bij levering van de gegevens aan de BRO altijd maar één van de domeinen gekozen worden. In de gegevensdefinitie wordt in dat geval een attribuut gemodelleerd waarvan het domein dat de mogelijke waarde beschrijft een keuze is tussen twee of meer domeinen. Dit maakt het mogelijk waar in het domeinmodel normaal gesproken maar één mogelijkheid bestaat, een opsomming te geven van meerdere mogelijke domeinen, waarbij altijd precies één van deze mogelijkheden wordt gebruikt.

Hier volgt een toelichting op de domeinen die in de gegevensdefinitie worden gebruikt.

5.2.8 Geometrie

Voor gegevens over de geometrie van een object worden verschillende domeinen gebruikt. De vorm, afmetingen, oriëntatie en positie ten opzichte van de aarde van een object kunnen in verschillende typen geometrie uitgedrukt worden, waarbij ook een keuzemogelijkheid uit meerdere typen en daarmee domeinen een optie kan zijn. In de registratie ondergrond zijn de geometrieën conform het GML Simple Features profile versie 2.0 (OGC) toegestaan. Deze omvat punten, lijnen, vlakken en volumes.

De verschillende typen geometrie uitgedrukt in verschillende domeinen die in de gegevensdefinitie worden gebruikt, worden hieronder toegelicht.

5.2.8.1 Punt

Het domein 'Punt' wordt gebruikt om de positie van een object vast te leggen. De positie wordt bepaald in een tweedimensionaal vlak, een specifiek referentiestelsel en uitgedrukt in coördinaten. In sommige gevallen wordt daarnaast de hoogte (derde dimensie) van het Punt vastgelegd.

5.2.8.2 Lijn

Het domein 'Lijn' wordt gebruikt om de vorm, afmetingen en positie van een object in een lijn uit te drukken. De positie wordt bepaald in een specifiek referentiestelsel en uitgedrukt in één of meerdere lijnsegmenten. Een lijnsegment is de verbinding tussen twee punten. Lijnsegmenten zijn aan elkaar verbonden doordat het eindpunt van een segment is verbonden aan het beginpunt van een volgend lijnsegment. Een Lijn kan in een tweedimensionaal vlak (x- en y-coördinaat) of in een driedimensionale ruimte (x-, y- en z-coördinaat) worden vastgelegd.

5.2.8.3 Multilijn

Het domein 'Multilijn' bestaat uit een verzameling van lijnen die gezamenlijk één object vormen en wordt gebruikt om de vorm, afmetingen en positie van een object in meerdere lijnen uit te drukken. De positie wordt bepaald in een specifiek referentiestelsel en uitgedrukt in meerdere lijnen met één of meer lijnsegmenten. Tussen de lijnen die samen een Multilijn vormen mag geen intersectie plaatsvinden, tenzij dit gebeurt in de eindpunten van de lijnen (er mag geen kruising van lijnen plaatsvinden, wel vertakkingen). Een Multilijn kan in een tweedimensionaal vlak (x- en y-coördinaat) of in een driedimensionale ruimte (x-, y- en z-coördinaat) worden vastgelegd.

5.2.8.4 Vlak

Het domein 'Vlak' wordt binnen de geometrie gebruikt voor de representatie van de vorm, afmetingen en positie van een object als een vlak. De positie wordt bepaald in een specifiek referentiestelsel. Een vlak heeft altijd een buitengrens, daarnaast kan een vlak ook nog een of meer interne begrenzingen hebben. Een Vlak kan in een tweedimensionaal vlak (x- en y-coördinaat) of in een driedimensionale ruimte (x-, y- en z-coördinaat) worden vastgelegd.

5.2.8.5 Multivlak

Het domein 'Multivlak' bestaat uit een verzameling van vlakken die gezamenlijk één object vormen en wordt gebruikt om de vorm, afmetingen en positie van een object uit te drukken. De vlakken die samen een multivlak vormen, mogen elkaar niet overlappen; wel mogen zij in een eindig aantal punten elkaar raken (wel punten maar geen grenzen gemeenschappelijk). De posities van de vlakken worden bepaald in een specifiek referentiestelsel. Een Multivlak kan in een tweedimensionaal vlak (x- en y-coördinaat) of in een driedimensionale ruimte (x-, y- en z-coördinaat) worden vastgelegd.

5.2.8.6 Volume

Het domein 'Volume' wordt gebruikt om de vorm, afmetingen en positie van een object uit te drukken. De geometrie van een volume is opgebouwd uit grenzen die elk een vlak zijn. Deze zijn naar buiten toe georiënteerd; de bovenkant van elk vlak is van de buitenkant van het volumeobject te zien. Een Volume geometrie kan in een tweedimensionaal vlak (x- en y-coördinaat) of in een driedimensionale ruimte (x-, y- en z-coördinaat) worden vastgelegd.

5.2.8.7 Minimum begrenzing

Het domein 'Minimum begrenzing' wordt gebruikt om de positie van één of meer geometrieobjecten te begrenzen. De geometrie van de Minimum begrenzing is opgebouwd uit twee punten, waarbij het eerste punt de hoek aan de linker onderkant van het selectiekader weergeeft en het tweede punt de hoek aan de rechter bovenkant. De posities van de punten worden bepaald in een specifiek referentiestelsel. Een Minimum begrenzing kan in een tweedimensionaal vlak (x- en y-coördinaat) of in een driedimensionale ruimte (x-, y- en z-coördinaat) worden vastgelegd.

Een meetreeks is een type entiteit met een vaste ordening. Het wordt gebruikt om het verloop van een bepaalde eigenschap of eigenschappen vast te leggen die het gevolg is van de verandering van een bepaalde variabele, de zogenaamde onafhankelijke variabele. In de registratie ondergrond is er altijd 1 onafhankelijke variabele, en dat is meestal de tijd, maar kan ook een andere variabele zijn.

De meetreeks is een verzameling gemeten waarden van bepaalde eigenschappen in een bepaalde volgorde. Alle eigenschappen van de meetreeks worden volledig gespecificeerd. De eerste eigenschap is de onafhankelijke variabele op basis waarvan de metingen elkaar in oplopende volgorde opvolgen. Daarna volgen de afhankelijke variabelen. Een meetreeks heeft een bepaalde naam. Alleen in het domeinmodel is de meetreeks aangeduid als Meetreeks.

Het domeinmodel geeft een overzicht van de gegevens van het registratieobject en laat de onderlinge samenhang zien. Modellering van informatie kent verschillende invalshoeken. In de catalogus is het inhoudelijke perspectief gekozen omdat dat de meeste waarde heeft voor de mensen die de informatie moeten begrijpen. Een dergelijk model wordt in de registratie ondergrond een domeinmodel genoemd. Uit het domeinmodel wordt een technisch model afgeleid waarin meeweegt dat informatiesystemen efficiënt met elkaar moeten kunnen spreken. Voor het domeinmodel wordt de UML-notatie gebruikt. Met kennis van de gebruikte symbolen is het gemakkelijk te lezen.

Het domeinmodel kent een aantal vaste elementen die bij ieder registratieobject terugkomen. Een begrip van deze elementen vergroot de leesbaarheid van het domeinmodel en de catalogus. De elementen zijn: entiteiten, attributen, gegevensgroepen en relaties. Een entiteit is een onderscheidend geheel van eigenschappen die gezamenlijk betekenis hebben. Een entiteit heeft altijd een naam en een definitie. In het domeinmodel zijn de entiteiten te herkennen aan het begrip Objecttype.

In de entiteiten staan de namen opgesomd van de attributen, de eigenschappen van de entiteiten, met daarachter de naam van de bijbehorende waardeverzameling (domein) en de kardinaliteit. Bij attributen is de kardinaliteit alleen opgenomen wanneer die ongelijk is aan 1. Overigens moet de kardinaliteit altijd in samenhang met de regels die in de definitie van het gegeven zijn opgenomen worden begrepen. De kardinaliteit en de regels bepalen samen of een gegeven al dan niet aanwezig is. De figuren laten ook zien welke attributen alleen aan de dataleverancier en de bronhouder worden uitgeleverd. In het domeinmodel zijn de attributen te herkennen aan het begrip 'Attribuutsoort'.

Soms is een aantal attributen gegroepeerd in een groep, aangeduid als gegevensgroep. Het blijven attributen van de entiteit, maar de inhoudelijke definiëring van de gegevensgroep staat elders. Gegevensgroepen kunnen bij meerdere entiteiten terugkomen.

Het domeinmodel laat daarnaast ook zien hoe entiteiten aan elkaar gerelateerd zijn. Een beschrijving van deze relatie is opgenomen bij de bron-entiteit van de relatie. Een relatie heeft altijd een richting en in de meeste gevallen loopt deze van bron naar doel. In het plaatje van een domeinmodel heeft de relatie een naam en een kardinaliteit. Om de leesbaarheid te vergroten staat de kardinaliteit bij de doelentiteit.

Bovenstaand voorbeeld is te lezen als: de entiteit Bepaling bevat één of meer metingen. Een meting bestaat uit een meetwaarde en meetconfiguratie-gegevens. De meetconfiguratie bestaat uit twee parameters.

De kardinaliteit en de regels bepalen samen of een gegeven al dan niet aanwezig is. Voor een goed begrip van de gegevensdefinitie is dat nog niet zorgvuldig genoeg geformuleerd. In de praktijk van gegevensuitwisseling is het namelijk mogelijk een attribuut op te nemen zonder waarde. Verbijzonderd voor attributen is de juiste formulering daarom dat de kardinaliteit en de regels samen bepalen of een attribuut al dan niet aanwezig is en of een attribuut al dan niet een waarde heeft.

Uitgangspunt is dat een attribuut dat aanwezig is een waarde heeft. Een attribuut wordt alleen bij uitzondering zonder waarde in de berichten opgenomen. Het onderstaande overzicht geeft de vier mogelijkheden die voorkomen.

De kardinaliteit= [1] en er is geen aanvullende regel opgenomen. Dit betekent dat het attribuut altijd aanwezig is en altijd een waarde heeft.

De kardinaliteit= [1] en er is een aanvullende regel opgenomen die aangeeft waarom een waarde toch mag ontbreken. Dit betekent dat het attribuut altijd aanwezig is, maar bij uitzondering en om een specifieke reden geen waarde kan hebben.

De kardinaliteit= [0..1] en er zijn één of meer aanvullende regels opgenomen. Dit betekent dat de regels bepalen of het attribuut wel of niet voorkomt en bepalen of het gegeven wel of geen waarde heeft.

De kardinaliteit= [0..1] en er is geen aanvullende regel opgenomen. Dit betekent dat het attribuut alleen aanwezig is als het een waarde heeft.

Voor de kardinaliteiten [0..] optioneel en meervoudig en [1..] verplicht en meervoudig geldt in essentie hetzelfde.